Zorgcriminaliteit herkennen
bescherm publieke middelen én kwetsbare inwoners
Gemeenten besteden jaarlijks grote bedragen aan ondersteuning en zorg. Het overgrote deel van de zorgaanbieders zet zich dagelijks in voor goede ondersteuning van inwoners. Tegelijkertijd trekt het zorgdomein ook malafide en criminele aanbieders aan.
Daarbij gaat het niet alleen om financieel misbruik. Zorgcriminaliteit kan leiden tot slechte of zelfs ontbrekende zorg, uitbuiting van cliënten en verwevenheid met andere vormen van criminaliteit.
De training Zorgcriminaliteit herkennen helpt gemeentelijke professionals om signalen eerder te herkennen, deze in samenhang te beoordelen en te weten wat zij kunnen doen wanneer zij twijfels hebben over een zorgaanbieder of zorgsituatie.
Waarom deze training?
Zorgcriminaliteit is vaak moeilijk zichtbaar.
Op papier kan een zorgaanbieder aan de voorwaarden voldoen, terwijl er in de praktijk verschillende signalen zijn dat iets niet klopt. Een cliënt kan afhankelijk zijn van de aanbieder, medewerkers kunnen onvoldoende gekwalificeerd zijn of de feitelijk geleverde ondersteuning sluit niet aan bij wat is afgesproken.
Verschillende medewerkers binnen de gemeente kunnen ieder een deel van die informatie tegenkomen.
Een Wmo-consulent ziet iets tijdens een gesprek met een cliënt. Een contractmanager ziet opvallende declaraties of bedrijfsconstructies. Een toezichthouder ontvangt signalen over de kwaliteit van zorg. Een collega van OOV ziet een relatie met andere vormen van criminaliteit.
Afzonderlijk lijken die signalen misschien niet doorslaggevend. In samenhang kunnen ze een ander beeld geven.
Daarom begint een weerbare zorgketen bij professionals die weten waar zij op moeten letten.
Voor wie?
De training is ontwikkeld voor gemeentelijke professionals die vanuit hun werkzaamheden betrokken zijn bij zorg en ondersteuning.
Bijvoorbeeld:
- Wmo-consulenten;
- jeugdprofessionals;
- medewerkers toegang en indicatie;
- contractmanagers;
- inkopers;
- toezichthouders;
- sociaal rechercheurs;
- kwaliteitsmedewerkers;
- beleidsadviseurs sociaal domein;
- medewerkers OOV en ondermijning.
Ook voor andere professionals die regelmatig contact hebben met zorgaanbieders of cliënten kan de training relevant zijn.
Wat leer je?
Na het volgen van de training:
- begrijp je wat zorgfraude en zorgcriminaliteit zijn;
- herken je verschillende manieren waarop misbruik van zorg kan plaatsvinden;
- egrijp je waarom kwetsbare cliënten extra risico kunnen lopen;
- herken je signalen tijdens verschillende fasen van het gemeentelijke zorgproces;
- leer je feiten en interpretaties van elkaar onderscheiden;
- begrijp je waarom signalen in samenhang moeten worden bekeken;
- weet je wat jouw eigen rol en verantwoordelijkheid is;
- weet je wat je kunt doen wanneer je een mogelijk signaal tegenkomt.
Wat komt aan bod?
Wat is zorgcriminaliteit?
Wanneer spreken we over een administratieve fout, wanneer over fraude en wanneer krijgt misbruik een crimineel karakter?
De training laat zien welke verschillende verschijningsvormen kunnen voorkomen en hoe zorgcriminaliteit verweven kan raken met andere vormen van ondermijnende criminaliteit.
De gemeente als poortwachter
Gemeenten bepalen mede welke aanbieders toegang krijgen tot publieke middelen en hebben daarnaast verschillende verantwoordelijkheden bij de uitvoering en controle van ondersteuning.
Dat geeft gemeenten een belangrijke poortwachtersrol.
Medewerkers leren waarom signalering niet pas begint wanneer fraude al heeft plaatsgevonden. Ook bij de selectie van aanbieders, een aanvraag, indicatie of contractering kunnen bijzonderheden zichtbaar worden.
Signalen vóór en tijdens de zorg
Signalen kunnen op verschillende momenten ontstaan
Denk bijvoorbeeld aan:
- onduidelijkheid over eigendom of bedrijfsvoering;
- opvallende wisselingen van bestuurders of ondernemingen;
- zorg die niet aansluit bij de indicatie;
- onvoldoende of niet-gekwalificeerd personeel;
- opvallende declaraties;
- cliënten die niet vrijuit lijken te kunnen spreken;
- een aanbieder die ongebruikelijk veel invloed heeft op de cliënt;
- woon-, zorg- en financiële belangen die sterk met elkaar verweven zijn.
De training leert medewerkers niet om op basis van één signaal conclusies te trekken, maar om alert te zijn op patronen en samenhang.
Kwetsbaarheid en afhankelijkheid
Bij zorgcriminaliteit staat niet alleen financieel misbruik centraal.
Cliënten kunnen voor huisvesting, dagbesteding, financiën en sociale contacten afhankelijk zijn van dezelfde zorgaanbieder. Dat kan het moeilijk maken om problemen te melden of vrijuit te spreken.
Aan de hand van praktijksituaties leren medewerkers deze afhankelijkheidsrelaties herkennen en bewuster kijken naar de positie van de cliënt.
Feit of interpretatie?
Een rommelige administratie maakt een zorgaanbieder nog niet frauduleus. En opvallend gedrag is niet automatisch een bewijs van criminaliteit.
Zorgvuldige signalering vraagt daarom om onderscheid tussen wat je daadwerkelijk waarneemt en welke conclusie je daar zelf aan verbindt.
Medewerkers oefenen met vragen als:
Wat weet ik feitelijk?
Wat valt mij op?
Welke informatie ontbreekt?
Is dit één los signaal of onderdeel van een breder patroon?
Wat doe je met een signaal?
Twijfels over een aanbieder of zorgsituatie kunnen ingewikkeld zijn. Mag je dit delen? Bij wie moet je zijn? En wat gebeurt er vervolgens?
De training geeft medewerkers een concreet handelingsperspectief.
Daarbij besteden we aandacht aan:
- zorgvuldig vastleggen van waarnemingen;
- intern bespreken van signalen;
- de eigen verantwoordelijkheid en professionele grenzen;
- interne meldroutes;
- mogelijke betrokkenheid van toezicht, sociaal recherche, OOV of andere disciplines;
- samenwerking met externe partners waar dat aan de orde is.
Bij een maatwerkversie wordt dit onderdeel aangepast aan de afspraken en meldstructuur van de eigen organisatie.
Leren vanuit herkenbare situaties
De training werkt met praktijksituaties die professionals in het sociaal domein kunnen tegenkomen.
Bijvoorbeeld:
Tijdens een gesprek geeft een cliënt nauwelijks zelf antwoord. De zorgverlener is voortdurend aanwezig en beantwoordt meerdere vragen namens de cliënt. Wat valt je op?
Of:
Een zorgaanbieder levert verschillende vormen van ondersteuning, huisvesting en dagbesteding aan dezelfde cliënten. Op papier lijkt alles op orde, maar vanuit verschillende afdelingen komen afzonderlijke signalen binnen. Wat betekent het wanneer je deze informatie bij elkaar brengt?
Medewerkers worden uitgedaagd om eerst goed te kijken en pas daarna te beoordelen.
Aangepast aan jouw gemeente
Juist bij zorgcriminaliteit verschillen werkprocessen en verantwoordelijkheden sterk per gemeente en regio.
Daarom kan de training worden aangepast aan bijvoorbeeld:
- de lokale inrichting van Wmo en Jeugd;
- eigen contract- en toezichtstructuren;
- interne meldroutes;
- lokale of regionale casuïstiek;
- betrokken gemeentelijke afdelingen;
- regionale samenwerkingspartners;
- eigen beleid en werkafspraken;
- de huisstijl van de organisatie.
Zo weten medewerkers na afloop niet alleen wat zij moeten herkennen, maar ook wat binnen hun eigen organisatie van hen wordt verwacht.
Praktische informatie
Van signaleren naar beschermen
Een weerbare zorgketen begint bij professionals die verder kijken dan formulieren, indicaties en declaraties.
Door signalen eerder te herkennen en informatie zorgvuldig bij elkaar te brengen, kunnen gemeenten misbruik eerder onderkennen en waar nodig ingrijpen.
Daarmee beschermen zij niet alleen publieke middelen, maar vooral ook inwoners die afhankelijk zijn van goede en integere zorg.
Werken aan een weerbare zorgketen?
Wil je professionals binnen jouw organisatie beter voorbereiden op het herkennen van zorgfraude en zorgcriminaliteit?
Vraag een demonstratie aan of bespreek de mogelijkheden voor jouw gemeente